Een gesteente in een gesteente

We vonden de steen niet ver van Lærdal.

Gerecycled graniet
Gneiss is een metamorf gesteente dat ontstaan is uit Graniet. Het graniet is zelf ontstaan op grote diepte door uitkristallisatie van mantelmateriaal (magma) door langzame afkoeling bij het langzaam omhoog komen. Graniet kan uiteindelijk (bijna) aan het oppervlakte komen en vormt op vele continenten het belangrijkste ondergrond. Echter meestal wordt graniet weer gerecycled en opnieuw naar grote diepte gebracht. Zonder in detail te treden: dit kan door allerlei processen gebeuren, waar continenten botsen of over elkaar schuiven. 

Vloeibaar steen
Als de graniet "begraven"wordt tot grote diepte (honderden km) neemt temperatuur en druk toe en zal omvorming ontstaan tot gneiss. Chemisch is een gneiss vaak identiek aan een graniet, maar kristallen zijn vaak kleiner en het gesteente laat een gebande structuur zien als gevolg van het vloeien. De gneiss is op grote diepte namelijk vloeibaar. Echter ergens onderweg van grote diepte naar het aardoppervlak (de intrusie van gneiss genoemd) kunnen gesteente fragmenten uit de diepte meegesleurd worden. 

Menging van gesteenten
In de westelijke provincies van Noorwegen komen veel zogenaamde gabbro xenolithen voor in gneiss. Gabbro's zijn donker grijs/groen gesteente die in grote aders in de aardkorst voorkomen. Dit gesteente kan door de omhoogkomende gneiss meegesleurd zijn. De nog warme en vloeibare gneis zal het gesteentefragment ook een beetje aanpakken. zodat de chemische samenstelling kan veranderen langs de buitenkant van dat fragment. Wat ook belangrijk is, is dat het fragment al "hard" was toen het opgenomen werd. Er loopt namelijk een lichtere ader door die duidelijk niet in de gneiss zit. 

Johan ten Veen